Bé bỗng mệt mỏi, giảm ăn, không còn hào hứng khi được gọi đi chơi? Những thay đổi này có thể liên quan đến nhiều bệnh lý, trong đó có nhóm bệnh thường được gọi là ký sinh trùng máu ở chó mèo.
Bệnh có thể gây thiếu máu, giảm tiểu cầu và những biến chứng nghiêm trọng. Hiểu đúng nguyên nhân, nhận biết dấu hiệu và thăm khám kịp thời giúp chủ nuôi bảo vệ thú cưng tốt hơn.
Nguyên nhân gây bệnh ký sinh trùng máu ở chó mèo
Không phải chỉ có một tác nhân gây bệnh
“Ký sinh trùng máu” là cách gọi quen thuộc, nhưng trong thực hành thú y, nhóm bệnh này có thể liên quan đến cả đơn bào và vi khuẩn ảnh hưởng đến tế bào máu.
Ở chó, các tác nhân đáng lưu ý gồm:
-
Babesia: đơn bào ký sinh trong hồng cầu, có thể gây phá hủy hồng cầu và thiếu máu.
-
Ehrlichia: vi khuẩn có thể gây sốt, giảm tiểu cầu, xuất huyết; bệnh kéo dài có thể ảnh hưởng đến tủy xương.
-
Anaplasma: vi khuẩn ảnh hưởng đến bạch cầu hoặc tiểu cầu tùy loài, có thể gây sốt, mệt và rối loạn huyết học.
Vì tác nhân khác nhau nên không thể sử dụng một phác đồ chung cho tất cả trường hợp.
Thú cưng bị lây nhiễm bằng cách nào?
Ve mang mầm bệnh có thể truyền nhiều tác nhân cho chó khi hút máu. Tuy nhiên, không phải cứ có ve là chắc chắn mắc bệnh; ngược lại, không nhìn thấy ve lúc khám cũng chưa loại trừ việc bé từng bị ve đốt.
Một số tác nhân còn có thể lây qua máu nhiễm bệnh, chẳng hạn khi truyền máu chưa được sàng lọc. Vết cắn giữa chó cũng là đường lây đáng lưu ý đối với một số loài Babesia.
Ở mèo, hemoplasma là nhóm vi khuẩn bám trên hồng cầu, có thể gây thiếu máu. Đường lây tự nhiên chưa được xác định hoàn toàn; lây qua truyền máu đã được ghi nhận, còn vai trò của hành vi cắn nhau được nghi ngờ. Không nên khẳng định bọ chét là đường lây chính đã được chứng minh.
Biểu hiện ký sinh trùng máu chủ nuôi cần nhận biết
Những thay đổi ban đầu dễ bị bỏ qua

Tùy tác nhân và mức độ bệnh, thú cưng có thể:
-
Giảm ăn hoặc bỏ ăn.
-
Mệt mỏi, nằm nhiều, ít tương tác.
-
Sốt, sụt cân hoặc giảm sức vận động.
-
Đi lại khó chịu, đau khớp trong một số trường hợp.
Các biểu hiện này không đặc hiệu, nghĩa là nhiều bệnh khác cũng có thể gây triệu chứng tương tự. Không thể kết luận nhiễm ký sinh trùng máu chỉ qua vẻ ngoài.
Dấu hiệu thiếu máu và xuất huyết
Chủ nuôi cần đặc biệt chú ý khi nướu bé nhợt hơn bình thường, xuất hiện chấm xuất huyết, vết bầm hoặc chảy máu mũi không rõ nguyên nhân. Một số bệnh gây phá hủy hồng cầu còn có thể khiến da, niêm mạc vàng và nước tiểu sẫm màu.
Nếu bé nướu gần trắng, thở khó, lả đi, không đứng được hoặc chảy máu kéo dài, cần đưa đến cơ sở thú y ngay. Không chờ bé tự hồi phục hay chỉ bổ sung thuốc bổ máu tại nhà.
Cách phòng bệnh ký sinh trùng máu
Kiểm soát ve đều đặn
Đối với các bệnh lây qua ve, phòng ve là biện pháp quan trọng. Chủ nuôi nên chọn sản phẩm phù hợp với loài, tuổi, cân nặng và tình trạng sức khỏe, đồng thời dùng đúng khoảng cách ghi trên nhãn hoặc theo hướng dẫn bác sĩ.
Không đợi đến khi thấy nhiều ve mới xử lý. Sau những buổi đi chơi, nên kiểm tra vùng tai, cổ, nách và kẽ chân; nếu phát hiện ve, cần loại bỏ sớm, đúng cách.
Chăm sóc môi trường và hạn chế tiếp xúc nguy cơ
Giặt sạch chăn đệm, vệ sinh chỗ nằm và phối hợp kiểm soát ve trong môi trường khi có tình trạng nhiễm ve. Hạn chế để thú cưng đi vào khu vực nhiều ve hoặc đánh nhau với động vật khác.
Với mèo, quản lý việc ra ngoài và giảm xung đột giữa các bé có thể giúp giảm nguy cơ tiếp xúc với máu nhiễm bệnh. Mèo hiến máu cần được sàng lọc hemoplasma, kể cả khi trông khỏe mạnh.

Chẩn đoán và điều trị ký sinh trùng máu
Cần xét nghiệm gì?
Bác sĩ sẽ kết hợp tiền sử tiếp xúc ve, triệu chứng và thăm khám để lựa chọn xét nghiệm:
-
Công thức máu: đánh giá hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu.
-
Phết máu: tìm tác nhân dưới kính hiển vi trong những trường hợp phù hợp.
-
Xét nghiệm kháng thể: hỗ trợ đánh giá việc từng tiếp xúc với một số tác nhân.
-
PCR: tìm vật liệu di truyền của tác nhân khi cần xác định nhiễm bệnh.
Không phải bé nào cũng cần tất cả xét nghiệm. Một kết quả kháng thể dương tính không tự động đồng nghĩa tác nhân đó đang gây ra triệu chứng; bác sĩ phải đối chiếu với tình trạng lâm sàng và các kết quả khác.
Điều trị theo đúng tác nhân
Ehrlichia thường được điều trị bằng kháng sinh phù hợp, trong đó doxycycline là thuốc thường được bác sĩ lựa chọn. Babesia cần thuốc hoặc phối hợp thuốc tùy loài; không thể mặc định một loại kháng sinh sẽ điều trị được mọi ca.
Với mèo mắc hemoplasmosis có biểu hiện bệnh, bác sĩ có thể chỉ định kháng sinh và chăm sóc hỗ trợ. Trường hợp thiếu máu nghiêm trọng có thể cần truyền máu; dịch truyền cũng phải được cân nhắc theo tình trạng từng bé.
Chăm sóc và tái khám
Cho bé dùng thuốc đúng đơn, nghỉ ngơi và theo dõi ăn uống, mức độ tỉnh táo, màu nướu, nước tiểu. Báo bác sĩ nếu bé nôn sau uống thuốc hoặc xuất hiện dấu hiệu mới.
Bé khỏe hơn không luôn đồng nghĩa đã loại bỏ hoàn toàn tác nhân. Một số trường hợp có thể tiếp tục mang mầm bệnh hoặc tái phát, vì vậy cần tái khám theo hướng dẫn.
Nếu thú cưng mệt, giảm ăn, nướu nhợt hoặc từng có ve bám, hãy liên hệ Bệnh viện Thú y Procare để được thăm khám và tư vấn xét nghiệm phù hợp. Phát hiện sớm bắt đầu từ việc không bỏ qua những thay đổi nhỏ của bé.













